81. rocznica wyzwolenia Auschwitz – pamięć, doświadczenie i głos Ocalałych

Upamiętnienie 81. rocznicy wyzwolenia w Auschwitz-Birkenau

27 stycznia 2026 roku na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau odbyły się uroczystości upamiętniające 81. rocznicę wyzwolenia obozu. W wydarzeniu wzięło udział 21 Ocalałych z Auschwitz, którzy spotkali się w Miejscu Pamięci, aby oddać hołd Ofiarom i podkreślić znaczenie pamięci w świecie współczesnych wyzwań.

Honorowy patronat nad obchodami objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. W uroczystościach uczestniczyli również przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, dyplomaci, duchowieństwo, darczyńcy Fundacji Auschwitz-Birkenau oraz pracownicy muzeów i innych miejsc pamięci. Prowadzącym wydarzenie był Marek Zając, sekretarz Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.

Obchody w Auschwitz II-Birkenau

Główna część uroczystości odbyła się w historycznym budynku tzw. centralnej sauny na terenie byłego obozu Auschwitz II-Birkenau, w bezpośrednim sąsiedztwie ruin komory gazowej i krematorium IV. Symbolicznym elementem scenografii były oryginalne pasiaki więźniów obozu.

Organizatorzy zdecydowali, że centralnym punktem obchodów będą głosy Ocalałych – zarówno tych obecnych na miejscu, jak i tych, których świadectwa zostały wcześniej zarejestrowane. Aby całkowicie skoncentrować się na doświadczeniu Ofiar i Świadków historii, odstąpiono od wystąpień politycznych. Decyzję tę jednogłośnie poparła Międzynarodowa Rada Oświęcimska.

Świadectwa i refleksje

Na początku uroczystości zebrani w Miejscu Pamięci oraz widzowie transmisji usłyszeli fragment wyjątkowego świadectwa Załmena Gradowskiego – polskiego Żyda deportowanego do Auschwitz z getta w Grodnie. Jego najbliżsi zostali zamordowani w komorze gazowej natychmiast po przybyciu do obozu. Gradowski, wcielony do Sonderkommando, potajemnie sporządzał zapiski, które stały się jednym z najważniejszych literackich świadectw Zagłady. Fragment tekstu odczytał Michał Żebrowski.

Głos zabrał również Ocalały z Auschwitz Bernard Offen, który mówił o doświadczeniu Holocaustu jako codziennej walce o przetrwanie oraz o dramatycznym rozdzieleniu z ojcem na rampie w Auschwitz. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie pamięci jako ostrzeżenia przed obojętnością, nienawiścią i przemocą.

Podczas obchodów zaprezentowano także krótkie nagrania z refleksjami innych Ocalałych na temat znaczenia pamięci we współczesnym świecie. Wśród nich znaleźli się m.in. Marian Turski, Leon Weintraub, Eva Szepesi, Lidia Maksymowicz oraz Bogdan Bartnikowski.

Pamięć jako fundament

Dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński w swoim wystąpieniu mówił o znaczeniu doświadczenia i pamięci w czasach narastającej niepewności, kryzysów i łamania fundamentalnych zasad. Podkreślił, że pamięć nie jest ciężarem, lecz źródłem siły, orientacji i odpowiedzialnych wyborów – zarówno indywidualnych, jak i społecznych.

Uroczystości zakończyły się modlitwami przedstawicieli różnych wyznań oraz złożeniem symbolicznych zniczy w kluczowych miejscach na terenie byłego obozu.

Materiał wideo z obchodów

Kontekst historyczny

Rocznica wyzwolenia Auschwitz pozostaje jednym z najważniejszych momentów refleksji nad historią Zagłady, odpowiedzialnością i konsekwencjami systemowego ludobójstwa. Jednym z najbardziej dramatycznych rozdziałów końca funkcjonowania obozu były marsze śmierci:

Marsz śmierci Auschwitz – historia ludobójstwa i Zagłady

Źródło

Relacja została przygotowana na podstawie oficjalnego komunikatu opublikowanego przez Muzeum Auschwitz-Birkenau:

Widzimy dziś wszyscy ogromną wagę doświadczenia i pamięci – 81. rocznica wyzwolenia Auschwitz